|
North American A/RA - 5 Vigilante |
||
|
W związku z tym US Navy Bureau of
Aeronautic (Biuro Aeronautyki Marynarki Wojennej) z uwagą przyjrzało
się powstającym w kilku firmach projektom nowoczesnych samolotów.
Ostatecznie wybrano proponowany przez firmę Columbus (przejętą
nieco wcześniej przez North American), projekt oznaczony jako NA - 233.
Przyszły samolot określano od tej pory jako NAGPAW (North American
General Purpose Weapon). Samolot ten był niezwykle nowatorską
konstrukcją. Najważniejszą innowacją było użycie
dwóch, umieszczonych obok siebie silników z dyszami o regulowanym
przekroju i zastosowanie bocznych wlotów powietrza o zmiennej geometrii. Właśnie
od czasów zastosowania tego układu na Vigilante takie rozwiązanie
powtarza się w niezliczonej liczbie konstrukcji zachodnich (np. podobieństwo
do F - 15 jest uderzające), jak i radzieckich. Tu warto zwrócić
uwagę na fakt, że w tym samym mniej więcej czasie powstawał
w ZSRS pierwszy nowoczesny myśliwiec przechwytujący Mikojan -
Gurewicz Innym nowatorskim pomysłem było zastosowanie podłużnej, kadłubowej komory bombowej, której luk bombowy znajdował się w ogonie samolotu, nad i pomiędzy dyszami silników co bardzo ułatwiało atak przy użyciu broni nuklearnej z małego pułapu. Po raz pierwszy w samolocie zastosowano radar celowniczy umieszczony w nosie maszyny. Wymagania US Navy dotyczące tego samolotu obejmowały konieczność osiągania prędkości co najmniej 2 Machów, aby umożliwić mu ucieczkę przed skutkami wybuchu nuklearnego, oraz zdolność do startu z pokładu lotniskowca, z pełnym obciążeniem, przy zerowym wietrze (z tego ostatniego zrezygnowano ponieważ w praktyce taka sytuacja nie występuje). Po uwzględnieniu wymagań marynarki podpisano kontrakt na budowę nowego samolotu (od dnia 29.06.56 był on znany jako YA3J - 1) i zamówiono dwa pierwsze egzemplarze prototypowe. Podczas konstruowania A - 3J zwrócono dużą uwagę na kwestię obniżenia odbijanego echa radarowego. Służyć miała temu przede wszystkim geometria samolotu - miał on smukły kadłub i skrzydła o dużym skosie. Ponadto był pokryty materiałem RAM (Radar Absorption Material - materiał absorbujący fale radaru) wymyślonym również w firmie Columbus. Samolot wyposażony był w niezwykle bogatą, jak na tamte czasy oczywiście, awionikę i po raz pierwszy w amerykańskim samolocie, zastosowano na nim cyfrowy komputer nawigacyjno - celowniczy (był to AN/ASB - 12). Po raz pierwszy do weryfikowania danych nawigacyjnych użyto odczytów z radaru i kamery telewizyjnej, a także zastosowano impulsowy radar dopplerowski z procedurami omijania przeszkód terenowych. Konstrukcyjnie samolot był naddźwiękowym samolotem odrzutowym, w układzie górnopłata, ze skrzydłami o stałym skosie i pojedynczym, płytowym stateczniku pionowym. Użyto systemu sterowania maszyną zwanego fly-by-wire (latanie-przez-drut co oznacza, że przyrządy sterownicze którymi posługuje się pilot przekazują impulsy elektryczne do przetwornika, który z kolei przekazuje je do komputera, skąd znów przetworzone sygnały wysyłane są poprzez kable do siłowników poruszających elementy wykonawcze). Załoga składała się z dwóch osób - pilota i nawigatora. Według latających na nim pilotów samolot był trudny w pilotażu ze względu na olbrzymią szybkość, dość proste (w porównaniu z obecnymi maszynami) wyposażenie elektroniczne które absorbowało dużo uwagi (dlatego zresztą wprowadzono drugiego członka załogi). Samolot był, jak na ówczesne lotniskowce, bardzo duży, ciężki i szybki, tak więc zarówno start, jak i lądowanie były czynnościami wymagającymi dużych umiejętności. Dla zwiększenia bezpieczeństwa załogi zastosowano po raz pierwszy nowatorskie fotele wyrzucane HS - 1 (pierwsze fotele wyrzucane klasy 0-0 konstrukcji amerykańskiej) umożliwiające katapultowanie również spod wody. Zastosowano również całkowicie chowaną sondę dziobową do tankowania w powietrzu. Samolot A - 3J był niezwykłą i bardzo nowatorską maszyną, której rozwiązania są do dzisiaj powielane w wielu konstrukcjach, bez większych zmian. Niestety (na szczęście ?) w czasie jej wprowadzania do uzbrojenia gruntownie zmieniła się w USA koncepcja użycia broni atomowej. Samoloty marynarki wojennej zostały całkowicie wykluczone z przeprowadzania nuklearnych operacji strategicznych, i zadanie to powierzono tylko samolotom sił powietrznych. Ponadto, w wyniku rozwoju strategicznych pocisków rakietowych bombardowanie przy użyciu beznapędowych bomb lotniczych okazało się metodą całkowicie przestarzałą i nieefektywną. Marynarka wojenna USA postanowiła, że jej jedyną platformą przenoszenia broni nuklearnej będą okręty podwodne z rakietami odpalanymi spod wody. Pierwsza publiczna prezentacja A - 3J odbyła się 16 maja 1958 roku i wtedy uroczyście nadano mu nazwę Vigilante (słowo to oznacza członka ochotniczej straży obywatelskiej). Pierwszy prototyp samolotu oblatano 31 sierpnia 1958. W efekcie opisanych wyżej zmian w amerykańskiej doktrynie nuklearnej postanowiono znacznie ograniczyć pierwotne zamówienia na tę udaną, ale i bardzo kosztowną (9 mln $ w cenach z 1961 r.) maszynę. Ostatecznie zamówiono w ramach pierwszej serii: w 1960 - 9 sztuk, w 1961 - 14 sztuk, w 1962 - 10 sztuk i w 1963 - 24 sztuki. W dniu 22 czerwca 1960 roku samolot A - 3J Vigilante wykonał pierwszy start z pokładu lotniskowca USS Saratoga. Pierwszy dywizjon (VH - 7 Peacemakers) został wyposażony w samoloty A - 3J w dniu 25 stycznia 1962 roku. W tym też roku zmieniono w amerykańskich siłach zbrojnych organizację nazw sprzętu bojowego, w wyniku której samolot uzyskał swoje obecne oznaczenie, czyli A - 5A Vigilante. W 1962 roku oblatano także pierwszy egzemplarz lekko zmodyfikowanej wersji samolotu A - 5B. Widoczną zmianą w stosunku do A - 5A było podwyższenie kadłuba za kabinami załogi. W powiększonym kadłubie mieściły się dodatkowe zbiorniki paliwa. Ponadto zwiększono również kąt krawędzi spływu i rozpiętość, powiększając w efekcie powierzchnię skrzydeł. Zainstalowano belki podskrzydłowe do przenoszenia ładunku o masie 908 kg. Przekonstruowano również wloty powietrza i zwiększono moc silników. Wszystkie te zmiany pozwoliły nieco podnieść udźwig maksymalny samolotu. Ostatecznie zamówiono tylko 6 tych maszyn, z których 4 już w trakcie budowy zmodyfikowano do wariantu YA - 5C. Żaden z A - 5B nie trafił do jednostki bojowej. Już w 1962 roku rozpoczęto prace nad wersją rozpoznawczą Vigilante, oznaczaną jako RA - 5C. Początkowo zamówiono 12 sztuk RA - 5C w miejsce wersji A - 5B. W późniejszym okresie wszystkie należące do marynarki samoloty typu A - 5A i A - 5B przerobiono do tego wariantu, całkowicie rezygnując z wykorzystania ich w roli bombowca. Jako pierwszy otrzymał je dywizjon RVAH - 5 "Savage Sons" (USS Ranger), następnie RVAH - 3 "Saea Dragons", RVAH - 9 "Hot Owls" i jeszcze trzy inne dywizjony. W roku 1963 zamówiono 34 samoloty drugiej serii produkcyjnej, po czym linię produkcyjną rozebrano i zakonserwowano. W 1968 roku, w związku z wojną w Wietnamie wzrosło zainteresowanie tym samolotem, co spowodowało wystosowanie zamówienia na dalsze 36 maszyn. Ogółem zbudowano 156 samolotów Vigilante we wszystkich odmianach. Co najmniej 140 z nich zostało wyprodukowanych lub przerobionych do wersji rozpoznawczej RA - 5C, która została uznana za bardzo udaną konstrukcję. Obydwa zdjęcia znajdujące się na tej stronie przedstawiają właśnie tę wersję samolotu.
Dane techniczne Informacje dotyczą przede wszystkim wersji RA - 5C, w nawiasach wersja A - 5A. Rozpiętość: 16,21 m (taka
sama) Wersja A - 5A miała możliwość zainstalowania dodatkowego zbiornika paliwa w komorze bombowej, zamiast bomby atomowej. Pojemność tego zbiornika wynosiła 2234 l i samolot służył wówczas jako powietrzny tankowiec dla innych maszyn.
Uzbrojenie W wersji bombowej A - 5A przewidzianym uzbrojeniem była jedna bomba atomowa z małym silnikiem rakietowym umożliwiającym odpalenie jej w kierunku przeciwnym do kierunku ruchu samolotu, przez luk bombowy umieszczony w ogonie samolotu. Po odpaleniu bomby, w pewnej odległości od celu, samolot mógl się oddalić na dużą odległość od miejsca wybuchu. W wersji rozpoznawczej RA - 5C przewidziano umieszczenie uzbrojenia atomowego lub innego na belkach podskrzydłowych, ale w praktyce nie uzbrajano tych samolotów.
Wyposażenie elektroniczne Ponieważ wyposażenie elektroniczne stanowiło podstawowe "uzbrojenie" najbardziej rozpowszechnionej wersji RA - 5C więc zostanie omówiony tylko ten wariant wyposażenia. Główne wyposażenie służące do misji rozpoznawczych zostało umieszczone w zasobniku zabudowanym w dolnej części kadłuba (tzw. "canoe"). Mieścił się w niej radar obserwacji bocznej SLAR (Side Look Airborne Radar - Lotniczy Radar Obserwacji Bocznej) AN/APD - 7, zestaw kamer fotograficznych do fotografowania pionowo w dół i zestaw panoramicznych kamer szerokokątnych. Poszczególne elementy mieściły się w osobnych modułach co pozwalało na dobór wyposażenia w zależności od potrzeb misji. Dodatkowo RA - 5C był wyposażony w zestaw czujników podczerwieni i radar AN/AAS - 21 do sporządzania mapy terenu, skanery pasm radiowych AN/ALQ - 16 do prowadzenia rozpoznania radiowego i pasywnego przeciwdziałania radioelektronicznego oraz kamery do pracy przy słabym oświetleniu (LLLTV - Low Light Level Television). Dodatkowe wyposażenie elektroniczne było zainstalowane w komorze bombowej. Samoloty typu RA - 5C były intensywnie wykorzystywane w czasie wojny w Wietnamie. Sporządzały tam między innymi szczegółowe mapy terenu, prowadziły rozpoznanie przed i po bombardowaniu, a także rozpoznawały ruchy wojsk przeciwnika. W czasie tej wojny stracono 18 maszyn typu Vigilante. 11 z nich zostało zestrzelonych przez lufową artylerię przeciwlotniczą w czasie rozpoznawania efektów bombardowań. 2 inne zostały zestrzelone przy użyciu rakiet oprzeciwlotniczych typu W-750 systemu S - 75 Dźwina (SA - 2 Guideline), 1 został strącony przy użyciu rakiety R - 3 Atoll przez MiGa - 21. Przyczyny utraty pozostałych czterech nie są znane, ale wszystkie zaginęły nad Wietnamem Północnym, prawdopodobnie w wyniku akcji przeciwnika. W roku 1974 zaczęto samoloty RA - 5C Vigilante wycowywać ze służby i zakończono tę operację w roku 1979. 36 samolotów zostało zakonserwowanych, a kilka użyto jako cele do prób rakiet powietrze - powietrze, ziemia - ziemia (cel stojący na lotnisku) i powietrze - ziemia (jak poprzednio). |
Jedno z ostatnich zdjęć operacyjnego RA - 5C w locie
Egzemplarz Vigilante będący w posiadaniu Muzeum Lotnictwa Marynarki Wojennej USA
|
|
Historia samolotu A - 5 sięga połowy lat pięćdziesiątych.
Wtedy to US Navy zgłosiła zapotrzebowanie na odrzutowy, strategiczny
bombowiec pokładowy, służący do przenoszenia broni
atomowej. Nowy samolot miał zastąpić używane dotąd
samoloty AJ - 1/2 Savage i P2V - 3C Neptune. Konstrukcja tych maszyn
pochodziła jeszcze z końcowych lat II WŚ i ich osiągi
znacznie ustępowały ówczesnym samolotom radzieckim, co powodowało
ich niską skuteczność podczas ataków bombowych. Zastępowano
je co prawda samolotem A - 3D Skywarrior, ale nie spełniał on
wszystkich kryteriów samolotu przeznaczonego do bombardowań
strategicznych, nie był konstrukcją udaną (był zbyt duży,
za ciężki i zbyt powolny), a ponadto US Navy zamierzała
znacznie unowocześnić swój park lotniczy.
MiG - 25 Foxbat
